 |
Những người biểu tình tụ tập bên ngoài Tòa án Liên bang Moakley, nơi Đại học Harvard dường như phản đối việc cắt giảm 2,6 tỷ USD tiền tài trợ của chính quyền Trump, ngày 21/7/2025, tại Boton. Ảnh: AP |
Trường ĐH Harvard đã giành chiến thắng trước tòa, khi một thẩm phán Mỹ đã tuyên bố rằng các khoản tài trợ cho nghiên cứu của trường phải được tái phục hồi. Tuy nhiên chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã không tuân theo một cách đầy đủ lệnh của tòa án.
Vào tháng năm năm nay, nhóm công tác của Tổng thống Trump đã thông báo chấm dứt việc rót hơn 2,8 tỉ USD cho khoảng 1.000 tài trợ nghiên cứu của trường ĐH Harvard, khi cho rằng trường đã thất bại trong việc bảo vệ sinh viên trước tình trạng bài Do Thái.
Một email nội bộ của Harvard gửi ngày 12/9/2025 cho các thành viên đã cho biết là trường đã nhận được phần lớn các khoản tài trợ từ Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ (NIH) tổ chức tài trợ chính cho các nghiên cứu y sinh đã được phục hồi. Nhưng các nhà khoa học trao đổi với Nature rằng họ vẫn chưa nhận được kinh phí.
Chính quyền Trump cho biết sẽ kháng lại quyết định của tòa Harvard. Trường hợp này có thể sẽ khép lại trước Tòa án tối cao Mỹ, theo nhận xét của David Super, một chuyên gia về luật quản trị ở ĐH Georgetown, Washington DC. Nhưng các học giả về pháp luật nói với Nature là Chính phủ Mỹ phải giải phóng kinh phí cho Harvard. "Anh phải tuân thủ lệnh của tòa án càng nhanh càng tốt," Super nói.
Cho tới nay, Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF), nơi tài trợ cho khoảng 25% nghiên cứu cơ bản Mỹ, đã gửi e-mail thông tin tới Harvard là đã tái khởi động các nghiên cứu của trường (NSF sử dụng hệ thống cấp kinh phí hoàn toàn khác với NIH).
Julia Mundy, nhà vật lý chất rắn ở Harvard - nhà nghiên cứu bị ảnh hưởng bởi tình trạng đóng băng tài trợ là từng mất một tài trợ cho nhà nghiên cứu đầu sự nghiệp của NSF, cho rằng "Đây là một bước tích cực. Nhưng chúng tôi vẫn cảm thấy có nhiều bất định, bởi vì không cảm thấy tất cả mọi thứ được giải quyết".
Harvard và Trump
Vào tháng tư năm nay, chính quyền Trump đã cho đóng băng tài trợ của liên bang với Harvard - trung tâm của chính sách tái định hình giáo dục đại học, khi cho rằng ĐH Mỹ quá thiên tả.
Các quan chức chính phủ yêu cầu Harvard loại trừ các chương trình nghiên cứu đòi hỏi sự công bằng và hòa nhập trong giáo dục, đồng thời phải có được "sự đa dạng về quan điểm" trong tuyển dụng các thành viên và tuyển sinh của trường.
Khi Harvard từ chối tuân thủ một cách đầy đủ yêu cầu, nhóm công tác của chính phủ Trump thông qua 19 cơ quan chính phủ, đã đóng lại các khoản tài trợ của liên bang cho trường. Họ cho rằng trường cho phép "phân biệt chủng tộc tràn lan và bài Do Thái". Trường đã đâm đơn kiện và ngày 3/9, thẩm phán tòa án Massachusetts Allison Burroughs đã phán quyết các lệnh ngăn tài trợ đã trái luật bởi vì vi phạm quyền tự do ngôn luận của Harvard.
Theo bà Burroughs bài Do Thái chỉ là một ‘thứ hỏa mù’ của chính quyền Mỹ. Bà đã trích dẫn những câu trên mạng xã hội của Tổng thống Trump, trong đó có một câu cho rằng Harvard ‘đang tuyển dụng hầu hết những người thức tỉnh, cánh tả cấp tiến, ngu ngốc và ‘não chim’, những người chỉ có năng lực dạy sự thất bại cho sinh viên".
Nút thắt cổ chai nằm trong các tài trợ của NIH cho Harvard hiện vẫn đang nằm ở một hệ thống gọi là Các dịch vụ quản lý chi trả kinh phí (PMS), vốn là quá trình đề nghị rút tiền từ các khoản tài trợ và được cơ quan mẹ của NIH vận hành - Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS).
Những cơ quan tài trợ khác như NASA và Bộ Nông nghiệp Mỹ cho Harvard. Khi được hỏi về việc liệu họ có đang phục hồi tài trợ cho Harvard không, cả hai cơ quan này đều cho rằng Nature nên gửi câu hỏi tới Bộ Tư pháp (DoJ), nơi đã điều tra về các trường đại học bị cáo buộc bài Do Thái. Bộ Tư pháp Mỹ đã không trả lời.
Tuy nhiên đây không phải là lần đầu tiên diễn ra tình trạng này. Just Security, một tờ báo về luật pháp và chính sách ở New York City, đã cho biết 15 trường hợp khác cho thấy chính quyền Trump đã không tuân thủ phán quyết của tòa án.
Nỗi khổ của các nhà khoa học
Các nhà nghiên cứu nói với Nature rằng công trình của họ đã bị cản trở bởi tình trạng đóng băng tài trợ. John Quackenbush, một nhà sinh học tính toán tại trường Y học công cộng T.H. Chan Harvard ở Boston, Massachusetts, nghiên cứu về tương tác di truyền trong ung thư, đã thấy phòng thí nghiệm của mình tan tác từ chín thành viên xuống ba. "Tôi không còn tài trợ" ông nói.
Nhiều tài trợ bị dừng không chỉ dành cho nghiên cứu của Harvard - chúng được tài trợ cho nhiều cơ sở nghiên cứu khác đang hợp tác với trường thông qua nhiều đề tài. Họ phải gửi email tới các cơ sở hợp tác để thông báo "xin lỗi, chúng tôi không thể tiếp tục hợp tác giữa chúng ta được nữa’ bởi vì không có tiền, Rita Hamad, một nhà miễn dịch học xã hội ở Trường Y tế công cộng Harvard, giải thích.
Thêm vào với việc mất đi tài trợ từ NSF, Mundy, người đang làm về tổng hợp vật liệu có độ dày cỡ hạt nhân và tìm hiểu về các đặc tính của chúng, đã mất khoản tài trợ từ Bộ Quốc phòng Mỹ và Bộ Năng lượng Mỹ. Harvard từng hỗ trợ tài chính cho 20 thành viên trong phòng thí nghiệm của bà nhưng rơi vào trạng thái dừng vô thời hạn. Việc đón nhận trở lại khoản tài trợ từ NSF rất quan trọng với chương trình nghiên cứu trong nhiều năm của bà và mang đến những sinh viên mới. Việc làm nghiên cứu với tài trợ từ quốc gia "là thứ chúng tôi luôn trân trọng và tự hào - để có thể làm vì người Mỹ", Mundy nói. "Tôi chỉ mong ngóng một tương lai mà chúng tôi có cơ hội thêm một lần nữa’.
Hiện nay, một số khoản tài trợ với khoảng 11 triệu USD từ NSF đã bắt đầu rót trở lại tới Harvard. Nguồn kinh phí mà Harvard Crimson nhận được từ NIH là 46 triệu USD cũng đang thông suốt. Và Harvard và chính quyền Mỹ đều đề nghị cần có thêm thời gian "để làm việc thông qua một số vấn đề" chấp hành một cách đầy đủ lệnh từ tòa án.
Nguồn: Nature
Bài đăng KH&PT số 1363 (số 39/2025)
Anh Vũ dịch