'Enshittification': Khách hàng trả tiền để thành 'con tin' của nền tảng số
Những nền tảng từng làm cho Internet trở nên hữu ích lại dần biến thành nơi người dùng đầy bất mãn nhưng không thể nói lời chia tay.
VnExpress
Thứ tư, 11/11/2026
Nghiên cứu viên, dịch giả, cộng tác với nhiều nhà xuất bản: Trẻ, Giáo dục, Tri thức...
Anh ứng dụng lý thuyết ngành nhân văn vào việc giảng dạy tư duy phản biện và các năng lực của thế kỷ XXI: tri tạo truyền thông và tri tạo kỹ thuật số (media & digital literacy). Định hướng nghiên cứu: phân ngành Nhân học phê phán (Critical Anthropology), hướng tới việc phê phán các mối quan hệ bất bình đẳng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Những nền tảng từng làm cho Internet trở nên hữu ích lại dần biến thành nơi người dùng đầy bất mãn nhưng không thể nói lời chia tay.
Bất bình đẳng trở thành sự hạ thấp phẩm giá khi người thành công được xem là xứng đáng hơn, còn kẻ thất bại bị coi là đáng phải chịu hoàn cảnh của mình. Nhưng thành bại đâu thể quyết định giá trị của một con người.
Nhà kinh tế học Hy Lạp Yanis Varoufakis cho rằng chủ nghĩa tư bản có thể đang nhường chỗ cho một trật tự kinh tế mới, nơi các tập đoàn công nghệ trở thành lãnh chúa, còn doanh nghiệp và người dùng giữ phận chư hầu và nông nô.
Những bản thảo, ghi chép và bài giảng được công bố gần đây đang làm thay đổi cách giới nghiên cứu nhìn nhận hành trình trí tuệ của một trong những triết gia có ảnh hưởng nhất thế kỷ XX.
Một loài cây có thể là niềm thương nhớ của người này nhưng lại là nỗi phiền toái của người khác. Bởi vậy, việc điều chỉnh những hàng hoa sữa không đơn giản là cắt tỉa hay chặt bỏ mà còn là ứng xử với những ký ức và trải...
Có thật dữ liệu càng lớn và thuật toán càng phức tạp thì máy móc càng hiểu rõ thế giới? Ngay từ trước khi ChatGPT ra mắt, Gerd Gigerenzer, một cựu lãnh đạo tại Viện Phát triển Con người Max Planck, đã phản biện niềm tin này.
Việt Nam là một trong những nơi GS. Paul W. Glewwe (ĐH Minnesota) theo đuổi lâu nhất câu hỏi: khoảng cách học tập giữa những đứa trẻ được hình thành từ đâu, nhà trường tác động gì đến khoảng cách đó, và chính sách có thể can thiệp tới mức...
Thất bại của chiến dịch diệt chuột phơi bày mâu thuẫn của quá trình hiện đại hóa thuộc địa: những biện pháp quản lý duy lý có thể phản tác dụng khi nhà cầm quyền không lường trước cách người dân ứng phó với chính sách.
Khi những tổn thương cá nhân được công khai, thừa nhận và thậm chí trở thành công cụ tạo lập bản sắc, thẩm quyền đạo đức và giá trị kinh tế, liệu con người có thực sự tiến gần hơn đến việc giải quyết những nguyên nhân gây ra đau...
Nhiều giá trị nền tảng của văn minh phương Tây - từ khoa học, giáo dục, công lý đến dân chủ, nghệ thuật - vẫn được nhìn nhận như những chân lý tự thân, trong khi lịch sử của chúng gắn chặt với đế quốc, giai cấp, chủng tộc và quyền lực.
Tia Sáng
Chuyên trang tri thức của VnExpress
Tổng biên tập: Phạm Văn Hiếu
Địa chỉ: Tầng 10, Tòa A FPT Tower,
số 10 Phạm Văn Bạch, phường Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: (024) 39428445
Email: tiasang@vnexpress.net
© 2026. Toàn bộ bản quyền thuộc về Tia Sáng
